Funerair Erfgoed
Funerair erfgoed en CO7
In 2004 werd het decreet op begraafplaatsen en lijkbezorging ingevoerd. Sindsdien wordt verondersteld dat iedere gemeente een lijst van graven met lokaal historisch belang (historische, artistieke, volkskundige of socio-culturele waarde) bijhoudt. Deze thematiek werd ook binnen CO7 aangekaart en resulteerde in 2009 in een pilootproject met de Stad Poperinge, waarbij het funerair erfgoed op de historische begraafplaats ‘Rekhof’ centraal stond. Een eerste stap was de waardebepaling van de begraafplaats door kunsthistorica Anne-Mie Havermans, vervolgens werd de inventarisatie van de begraafplaats aangepakt door vrijwilligers in samenspraak met de deskundige. Op vraag van CO7 werd een draaiboek ontwikkeld voor de uitwerking van een dergelijk inventarisatieproject met vrijwilligers en een deskundige.
Stad Poperinge besliste om op basis van de resultaten verder te werken aan de opwaardering van de begraafplaats ‘Rekhof’ als funerair park. Ook in andere gemeenten in de regio zien we een belangstelling voor het funeraire erfgoed opduiken. Meer dan voldoende tekenen voor CO7 om hierop in te spelen. In 2010 werd dan ook de opdracht gegeven om regionaal een vooronderzoek uit te voeren. Op die manier hebben we een duidelijk zicht gekregen op het huidige beheer en beleid van de begraafplaatsen, de toestand en het statuut van de begraafplaatsen, de initiatieven die reeds omtrent funerair erfgoed zijn genomen, de lokalisatie van documentatie en de interesse van heemkundigen en de bevolking.
De verschillende onderzoeken van Anne-Mie Havermans maakten duidelijk dat er wel degelijk een potentieel is aan funerair erfgoed in onze regio. Waardevol erfgoed dreigt verloren te gaan als er geen systeem is waarmee de gemeentelijke administratie dagdagelijks het beheer van de vergunningen kan opvolgen. Maar er is meer mogelijk: graven kunnen worden opgemeten, opschriften opgetekend en de geschiedenis die er achter schuilgaat kan worden blootgelegd om zo in te spelen op de publieke belangstelling rond het funerair erfgoed. Bovendien werken we zo met zijn allen verder aan de geschiedenis en het verhaal van onze regio.
Zowel vanuit de onderzoeksresultaten als vanuit de gesprekken met verschillende betrokken partijen (gemeentelijke administratie, historici, beleidsmakers, heemkundigen, vrijwilligers) werd een regionale visie en aanpak gesuggereerd.
Een databank, de oplossing?
Elders in de provincie werd de denkoefening rond de regionale visieontwikkeling en aanpak van het funeraire erfgoed reeds gemaakt door de collega’s van erfgoedcel TERF (Hooglede, Ingelmunster, Izegem, Lichtervelde, Moorslede, Roeselare en Staden). Dit resulteerde in de databank www.versteendegetuigenissen.be, waarbij een digitale plattegrond van de begraafplaats gekoppeld wordt aan een digitale fiche per graf met alle beschikbare informatie (ligging, vergunning, historiek…). De gemeente beslist welke informatie via de databank ontsloten wordt. De software loopt synchroon met de gemeentelijke administratie. Via de databank kan men bijgevolg het graf van een dierbare op het scherm lokaliseren.
Wat kan CO7 in de toekomst doen?
Cultuurdienst CO7 en erfgoedcel CO7 slaan hiervoor de handen in elkaar. Vanuit CO7 willen we de gemeenten begeleiden en ondersteunen in de omgang met hun lokale funeraire erfgoed. Een uniform systeem voor de hele regio kan de eerste stap zijn in een regionale aanpak. In dialoog met de gemeenten willen we aftoetsen of instappen in de databank Versteende Getuigenissen wenselijk en haalbaar is. CO7 zou in dat opzicht kunnen onderhandelen met de ontwikkelaars van deze databank. Naar verdere sensibilisering toe werd gesuggereerd om naar analogie met het Poperingse pilootproject opnieuw een lezingenreeks te organiseren om zo geïnteresseerden en vrijwilligersgroepen te mobiliseren voor de inventarisatie van de begraafplaatsen.
De onderzoekresultaten werden naar aanleiding van de presentatie van het vooronderzoek van Anne-Mie Havermans gebundeld. De infobundel kan worden gedownload en bestaat uit volgende onderdelen.
Deel 1: Draaiboek en werkwijze bij het inventariseren van funerair erfgoed door een deskundige-coördinator met vrijwilligers - door Anne-Mie Havermans (22 pagina’s)
Deel 2: Rapport van het vooronderzoek van het funerair erfgoed regio CO7, ter voorbereiding van een eventuele inventarisatie – door Anne-Mie Havermans (52 pagina’s)
Deel 3: Informatie over het project Versteende Getuigenissen van TERF (4 pagina’s)